Tết Đoan Ngọ | Giao thoa văn hóa và góc nhìn Đông y

Tết Đoan Ngọ: Ý nghĩa mùng 5 tháng 5 và góc nhìn Đông y

Tết Đoan Ngọ diễn ra vào mùng 5 tháng 5 âm lịch, còn gọi là Tết mùng 5 tháng 5 hay Tết diệt sâu bọ. Với người Hoa, ngày này gắn với Lễ hội Thuyền Rồng (端午节 – Duān wǔ Jié), bánh bá trạng, ngải cứu, xương bồ, túi thơm dược liệu và tinh thần dưỡng sinh mùa nóng.

Tết Đoan Ngọ người Hoa | Cửa hàng Dược liệu Thanh Tâm

Mùng 5 tháng 5 là ngày gì?

Mùng 5 tháng 5 âm lịch là ngày Tết Đoan Ngọ, một lễ tiết quan trọng trong văn hóa Á Đông. Chữ “Đoan” có nghĩa là mở đầu, “Ngọ” là khoảng giữa trưa, khi dương khí được xem là thịnh. Vì rơi vào đầu hè, thời tiết nóng ẩm, dân gian xem đây là dịp làm sạch nhà cửa, điều chỉnh ăn uống và dùng hương thơm thảo mộc để cầu bình an.

Ở Việt Nam, nhiều gia đình ăn cơm rượu, bánh tro, trái cây chua và cúng gia tiên. Với người Hoa, Tết Đoan Ngọ nổi bật với bánh bá trạng (bánh ú người Hoa), đua thuyền rồng, treo ngải cứu, xương bồ, đeo túi thơm và dùng dược liệu thơm theo quan niệm tránh ẩm thấp.

Nguồn gốc của Tết Đoan Ngọ: Tết Ta hay Tết Tàu

Khi hỏi Tết Đoan Ngọ là Tết Ta hay Tết Tàu, nên nhìn theo hướng giao thoa văn hóa. Về lịch tiết và điển tích, ngày này có liên hệ sâu với văn hóa Trung Hoa. Câu chuyện phổ biến kể về Khuất Nguyên, vị trung thần nước Sở. Sau khi ông gieo mình xuống sông Mịch La, dân chúng chèo thuyền tìm kiếm và thả cơm nếp xuống sông, dần hình thành tục bánh ú, bánh bá trạng và đua thuyền rồng.

Khi vào Việt Nam, Tết 5/5 hòa cùng đời sống nông nghiệp bản địa. Người Việt gọi là Tết diệt sâu bọ, nhấn mạnh việc loại bỏ điều không sạch trong cơ thể và ruộng vườn sau mùa vụ. Vì vậy, Tết Đoan Ngọ vừa có dấu ấn Trung Hoa, vừa có cách thực hành riêng của người Việt.

So sánh phong tục ngày Tết Đoan Ngọ của Việt Nam, Trung Quốc và các nước Đông Nam Á

Điểm chung là tưởng nhớ tổ tiên, cầu bình an và thích nghi với khí hậu nóng ẩm. Điểm khác nằm ở món ăn và nghi thức: Việt Nam nhấn mạnh “diệt sâu bọ”, Trung Quốc nhấn mạnh Duanwu, còn cộng đồng Hoa kiều thường pha trộn với văn hóa bản địa.

Mùng 5 tháng 5 cúng gì?

Mâm cúng Tết Đoan Ngọ không cần quá cầu kỳ. Với người Việt, thường có hương, hoa, trà, rượu, nước, cơm rượu nếp, bánh tro và trái cây như mận, vải, xoài, dưa hấu.

Với người Hoa, mâm cúng mùng 5 tháng 5 thường có bánh bá trạng hoặc bánh ú tro, trà, rượu, trái cây, nhang đèn và vật phẩm tượng trưng cho bình an. Nhiều nhà treo ngải cứu, xương bồ trước cửa hoặc đặt túi thơm thảo mộc trong nhà.

Tết Đoan Ngọ có cần phải xông?

Tết Đoan Ngọ không bắt buộc phải xông. Đây là tập tục tùy gia đình và thể trạng. Theo góc nhìn Đông y, đầu hè dễ có thấp nhiệt, ẩm mùi, nên người xưa dùng thảo mộc thơm để làm mới không gian sống.

Nếu nhà có trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người lớn tuổi, người bị hen suyễn, dị ứng mùi thơm, bệnh tim mạch hoặc huyết áp không ổn định, nên hỏi người có chuyên môn trước khi xông. Không nên xông quá nóng, quá lâu hoặc trong phòng quá kín.

Một số bài thuốc Đông y xông trong ngày Tết Đoan Ngọ

1. Túi thơm người Hoa ngày Đoan Ngọ: Ngải cứu, Hoắc hương, Trần bì, Quế chi và ít Đinh hương, cho vào túi vải sạch. Có thể treo gần cửa, bàn làm việc hoặc tủ quần áo.

2. Nồi xông phòng thanh hương: Sả, Vỏ bưởi, Tía tô, Kinh giới, Bạc hà và vài lát Sinh khương (gừng tươi). Đun sôi nhẹ, mở nắp cho hơi thơm lan trong phòng sau mưa hoặc ngày nóng.

3. Nước xông thư giãn cơ thể: Hoắc hương, Tô diệp, Kinh giới, Bạc hà, Sả và Trần bì. Đun với nước sạch, để bớt nóng rồi xông ngắn. Không dùng thay thuốc điều trị.

4. Bó lá treo cửa theo phong vị Duanwu: Ngải cứu kết hợp Xương bồ là hình ảnh quen thuộc trong văn hóa người Hoa. Chỉ nên dùng để treo thơm, không tự ý sắc uống khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.

Cửa Hàng Dược Liệu Thanh Tâm

Cửa Hàng Dược Liệu Thanh Tâm cung cấp dược liệu Đông y, vị thuốc, thảo mộc xông, túi thơm và nguyên liệu dưỡng sinh cho khách hàng yêu thích Y học cổ truyền. Nhà Thuốc Thanh Tâm hướng đến nguồn gốc rõ ràng, tư vấn đúng nhu cầu, dùng đúng cách và giữ tinh thần cẩn trọng của nghề thuốc Đông y.

Cửa hàng Dược liệu Thanh Tâm

Kết luận

Tết Đoan Ngọ là ngày lễ giàu ý nghĩa trong văn hóa người Hoa và người Việt. Dù gọi là Tết 5/5 hay Tết diệt sâu bọ, tinh thần chung vẫn là làm sạch thân tâm, tưởng nhớ tổ tiên và chăm sóc sức khỏe mùa hè. Nếu cần tìm Ngải cứu, Hoắc hương, Trần bì, Tía tô, Kinh giới, Bạc hà, túi thơm hoặc dược liệu xông, hãy liên hệ Cửa Hàng Dược Liệu Thanh Tâm để được tư vấn lựa chọn phù hợp.